Drie jaar geleden blies de Duitse seriemoordenaar en kannibaal Joachim Kroll na zevenenvijftig inspannende levensjaren zijn laatste adem uit. Achter slot en grendel. Toen de schurk in 1976 in de boeien werd geslagen, hing hij juist met zijn neus boven een zelfbereide stoofpot, vol met worteltjes, aardappels en delen van zijn laatste slachtoffer.

Enkele weken nadat zijn moeder was overleden, pleegde Kroll zijn eerste moord. Er zouden er nog dertien volgen. Deze gruwelijke materie is koren op de molen van de Antwerpse kunstenaar Danny Devos, wiens artistieke uitingen al jaren hoofdzakelijk in het teken staan van de zoektocht naar 'de meest shockerende en tegelijk voor de hand liggende verbanden tussen kunst en kwaad, naar de dunne scheidslijn tussen norm en afwijking . Zijn degelijke opzoekingswerk leidde tot, veelal weinig gewaardeerde, performances en exposities.

Devos' macabere oeuvre valt goed in de aarde van de organisatoren van het Triple X Festival, dat deze zomer plaatsvindt op het terzein van de Westergastabriek. De opvolger van het Festival of Fools en het Zomertestijn menen sommigen. Toch is dit gebeuren van een ander allooi, want zoals het de door gevoelens van angst en onveiligheid overmande inwoners van het koude, donkere Noord-Europa betaamt, kozen de festivalmakers voor het thema Kunst en geweld. Het credo van het lestival oogt als een open deur: men wil 'de band tussen de kunst en het leven benadrukken' en 'ruimte geven aan kunst die stelling neemt over de actualiteit.' Desondanks is er veel moois te beleven, zoals het optreden van de 'dramatische stemkunstenares' Diamanda Galàs (VS), die een avantgardemis zal opdragen aan de aidsslachtolters.

Iggy Pop of Latijn?

Tal van voorstellingen en projecten uit diverse disciplines vinden plaats op dit complex van braakliggende vlakten en indrukwekkende industriéle architectuur. Devos' werk is onderdeel van de over het terrein verspreide expositie Corridor, gebaseerd op de eveneens weinig opzienbarende these dat kunst geen geisoleerde positie inneemt ten opzichte van de werkelijkheid, maar de wereld en het leven reflecteert. Naast oude, op video te bezichtigen performances van Abramovic/Ulay, presenteert men werk van Marlene Dumas, Jean-Sylvain Bieth, Armando, Irwin, Paul Perry en Peter Baren. Laatsgenoemde toont het werk Vanitas Poles, dat min of meer een voortzetting is van zijn eerdere project aan het Mr. Visserplein: Text Twisters (Spirits In The Material World) 1990. Zes palen zijn in de grond van de gasfabriek gedreven, met schoepen waarop een Latijnse vanitas-tekst is geschilderd. In de vertaling: Zijn er wel andere dingen dan een kort moment van vreugde?' Aanvankelijk wilde Baren enkele regels uit een tekst van Iggy Pop op de schoepen schilderen - You can get a weird price for being adored' - maar het aantal woorden strookte niet met het aantal ontworpen palen. Aan de andere zijde van de schoepen treft men atbeeldingen van opeenvolgende stadia van een zich innestelend aids-virus. Baren - die ook performances uitvoert, de 'museumkunst' met alle genoegen aan anderen overlaat en het liefst werkt in en met de openbare ruimtepoogt met zijn project niet alleen de vergankelijkheid van het leven te benadrukken, maar tevens het paychische en fysieke geweld dat een met aids-geinfecteerd persoon overkomt. Baren: "Met die Latijnse tekst wil ik niet onnodig mysterieus zijn, maar die geheimzinnigheid is noodzakelijk om meerdere associaties te verkrijgen. Het thema aids suggereert misschien dat ik klakkeloos meedrijf op de politiek correcte kunststroming die nu uit Amerika overwaait, maar ik werd er gewoon in m'n directe omgeving meo gecontronteerd en binnen het kader van het festival zie ik het tonen hiervan als een uitdaging."

Inspiratie uit de gevangenis

De helderheid van Baren staat in schril contrast met het grondige graafwerk van Devos, die al jaren met een aantal seriemoordenaars correspondeert (zij het nooit met Kroll), zoals de Antwerpse wurger van de linkeroever. Devos: "Deze wurger kwam in '82 uit de bak en moordde vrijwel direct opnieuw. Hij beseft heel goed dat er iets onomkeerbaars bij hem aan de hand is en heeft er regelmatig nachtmerries over. Op het moment van zijn eerste moord was hij achttien, en kijk je dan naar mijn ontwikkeling... allez, ik was even oud toen ik begon met mijn performances. Voorstellingen met een tamelijk agressief en mensonvriendelijk karakter, die buiten de geijkte kaders vielen. Aangezien ik geen gelegenheid had ze op te voeren, gaf ik thuis uiting aan die oncontroleerbare drang en maakte foto's met de zelfontspanner. Geen mens wist hiervan. In Belgie stuitte ik later met dergelijke performances op enorme tegenstand. Men wilde er niets mee te maken hebben, het ging ze te ver. Toch bleet ik het doen. Dergelijke dingen leg ik zo'n moordenaar uit, en probeer vervolgens te achterhalen wat nu zijn reactie is op het onvermogen weerstand te bieden aan bepaalde dingen waaraan je onderhevig bent. Feitelijk is het gedrag van een kunstenaar en dat van een moordenaar (of wetenschappers en religieuzen) gelijkwaardig. En dat beseffen maar weinigen, aangezien kunst algemeen als ontspanning of als interessant wordt ervaren."

De Jager van het Ruhrgebied Volgens Devos ligt het verband tussen het gedrag van kunstenaars en moordenaars hoofdzakelijk in het driftmatige. Zijn interesse gaat dan ook vooral uit naar de zogeheten motiefloze moorden. Devos: "Allez, ook kunst is motiefloos, want voor het maken ervan bestaat geen aanwijsbare reden. Kroll ging erg ver in hetgeen hij deed, en dat bewijst dat er gedurende bepaalde perioden een bepaalde geestesgesteldheid was, waarbij een aantal dingen werd uitgesloten of overstegen, begrijpt u?" Het is, zegt Devos nog volop in de ban van de zaak Kroll, niet eenvoudig informatie over zijn favoriete moordenaar te verzamelen. Het gevangenispersoneel is een spreekverbod over de Jager van het Ruhrgebied opgelegd en ook elders wordt de kunstenaar 'om onduidelijke redenen tegengewerkt'. Hoe dan ook is Devos er toch in geslaagd voldoende materiaal bijeen te sprokkelen voor zijn nieuwste installatie: "Op een wand van vier bij vijf meter hang ik tweehonderd ingelijste kranteknipsels. Daarnaast toon ik foto's van mezelf, gemaakt met de zelfontspanner op de plaatsen der misdaad." Tevens bestaat zijn werk uit objecten afkomstig van de plaats van de moord, zoals gras, bladeren en takjes. Misschien ook is er nog een met tekeningen getooid ijskastje bij. Voor het vlees. En daar Devos geen anekdotische kunst vervaardigt, zo verkondigt hij, ontbreekt de sudderende stoofpot.

MEREL LIGTELIJN