De jongste tijd is er een toenemende belangstelling voor de problematiek van de macht. Macht niet alleen in de politieke betekenis, maar ook als seksuele, etnische, sociale, ideologische machtsuitoefening, stelt de catalogustekst. Die macht - in al haar facetten - trachten de fotografen te tonen. In het Elzenveld bijvoorbeeld heeft de Duitse fotograle Bettina Flitner in de buitenlucht levensgrote foto's opgehangen van vrouwen die op straat gefotografeerd werden. Ze heeft ze een speeigoedwapen: speer, geweer of mes, laten kiezen waarmee ze poseren. in de (Duitse) teksten onder de toto's verklaren de vrouwen wie de grootste vijand is die ze graag te lijf willen gaan. Dat gaat van hun vriendje dat alleen aan seks denkt, of hun ex-man, tot alle politici of de paus.

Macht, dat zun ook de apparaten waarmee de macht uitgeoefend wordt. In het ICC exposeert Lucinda Devtin haar Omega Suites': klinisch keurige foto's, als uit een verkoopscatalogus, van eiektrische stoelen, gaskamers, en injectiebedden, waarmee terdoodveroordeeiden in de V.S. geëxecuteerd worden. En er zin de tatels van de macht' te zien: fotografe Jacqueline Hassink fotografeerde de vergadertafels van grote multinationals als Electricité de France of BMW. in het Muhka toont Eddy Seessing grote portretten van Nederlandse topmanagers en hun directiestoel Deze foto's tonen niet alleen de attributen, de slachtofters of bezitters van de macht, maar vooral ook de onmacht van de fotogralse De levensgrote vrouwenpürtretten uit 'Mann Feind van Bettina Fitner driven vooral op hun onderteksten or de machtsrelaties duidelgk te maken. De vergadertatels uit Thie Table of Power van Hassink zeggen eigenlik bizonder weinig over macht, veel over het gebrek aan verbeelding van grote bedniven. Al die vergaderzalen met hun ronde of langwerpige tafels zien er ongeveer hetzeitde uit. Net zoals al die gnizende topmanagers van Seessing in hun keurige maatpak• ken onderting ongeveer even verwisselbaar zin ais hun directiestoelen.

Foto's, beelden, blijken niet voldoende om de machtsrelaties (e tonen. Macht is niet tets uiterlyks. het is niet te fotograferen. Geen wonder dan ook dat Massink bij haar tafels gedetailleerde technische fiches voegt, waarbij zelfs de kwaliteit van de koffie die ze aangeboden kreeg niet onvermeld bljf (Ciba-Geigy: 'good coffee, nice people ). Ook Karen Knorrs foto's van de luxe 'upper class' inteneurs in de Londense Belgraviawijk worden slechts dank aij de onderschriften hoogst ironisch. En Barbara Alpers uitvergrote televisiebeelden van de Goltoorlog knijgen precies hun kracht door de brutaliteit of absurditeit van de ondertitels die ze mee gefotografeerd heeft.

De problemen van de traditionele fotogratie met een onderwerp als 'macht/onmacht' worden misschien het best duidelik gemaakt door het werk van de bekendste, meest gelauwerde onder de getoonde fotograten: de Brazilaan Sebastiao Saigado. In het Hessenhuis wordt werk van hem getoond dat hij in Mexico in 1980 Brazilié in 1983 en Ecuador in 1992 heeft gefotografeerd. Deze selectie van zijn toto's is misschien niel helemaal overtuigend (een tentoonstelling in Charteroi met foto's over het werk in een zilvermin was alleszins sterker).

Salgado hanteert de fotografie op een erg esthetiserende, mythofogiserende, ja haast refigieuze manier. Beelden als een hond die waakt op een graftombe of kinderen die bikkelen met de botjes van skeletten roepen de morbide geest van de Spaanse barokkunst uit de 17de eeuw op. Salgado maakt besist uterst fraaie en vakkundige kunstfoto's. Maar door de gelikte, professionele wijze waarep hj de armoede en achteruitstelling van de Zuid-Amerikaanse Indianen fotografeert, doet hij ongewild afbreuk aan het getoonde. Hij trekt een esthetisch scherm op tussen de kyker en het onderwerp 'Beelden hebben een verregaande 'religieuze' impact. Ze begraven de geschiedenis.' Dat zinnetje van Vicenç Altaio is een perfecte commentaar op de beeiden van Salgado - ook al staat het tvee kilometer verder bi ander werk in het Muhka te lezen. Dat de fotografie de werkelijkheid niet heeft te begraven, wordt op dezelfde zolder van het Hessenhuis aangetoond door een installatie van Danny Devos. Devos is al jaren gefascineerd door seriemoordenaars. Hier, in 'De Wurger van de Linkeroever', toont hij bladzijden uit de Antwerpse kranten uit de jaren 60 waarvan alleen de artikels over de moorden niet overschilderd zijn. Op zuiltjes toont Devos kleine fotootjes van hemzelf en zijn problematisch alter ego, de wurger, waarmee hij ondertussen al jaren correspondeert. Devos heeft het morbide en barokke gemeen met Salgado. Maar hij weet ons wel confronteren met de gruwelijke aspecten van de werkelykheid, zonder ze esthetisch te begraven.

De begraven foto

Genocide en massaslachtingen ontbreken niet in deze tentoonsteiling. Dirk Reinartz toont in het Museum voor Fotografie klinische zwart-wit foto's van de concentratiekampen, van Breendonk tot Auschwitz. Rudolt Herz merkte bij een bezoek aan de permanente tentoonstelling in Dachau dat sommige foto's van nazibeulen er door de geémotioneerde bezoekers bekrast en beschadigd werden. Herz toont in het ICC uitvergrotingen van deze extra-fotografische commentaar op de onginele foto's: het is alsof de woedende bezcekers wilden verhinderen dat deze foto's de geschiedenis zouden doen vergeten. En Benni Efrat trok naar Ruanda met massa's foto en videoapparatuur. Maar haj kwam terug met alleen maar ge luidsopnames van miljoenen viiegen. In het ICC toont hỹ een rondcraaiende diaprojector die op een muskietennet de foto's van handen toont, onder andere kinderhanden die met een granaat spefen De Chieen Alfredo Jaar interesseert zich al geruime tijd voor de ontoereikendheid van beeiden. Foto's zijn hoogst problematisch voor hem. Zo problematisch dat hi ze gewoonweg met meer toont. in de zomer van 94 bezocht ook hij Ruanda. Hil nam er duizenden foto's. In het Muhka toont Jaar opgestapeide zwartlinnen archiefdozen. Wij knigen alleen die stapels zwarte aozen te zien, van de toto's die erin zitten kennen wi alieen de nauwkeunge beschniving die op de archiefdozen staat. Jaar maakte van zin reisversiag een begrastplaats. Ook voor de fotogratre Jaar is niet de enige totograat die de traditioneie toto niet meer vertrouwt. Voor veel fotograflen moet er meer gebeuren met het beeld er moeten teksten be betrokken worden, die toto s moeten in installaties verwerkt worden Ook fotografie is immers een machtsinstrument. Deze fotografen besetten dat om macht te Kunnen tonen, eerst, de macht van het fotografisch medium getemd zai moeten wordien.

Macht / Onmacht tot 15 september in het Museurn voor Fotogratie, Muhka, ICC, Hessenhuis, en Elzenveld in Antwerpen, informatie over ale manifestaties georganiseerd naar aanleiding van de 6de Zomer van de Fotografie kan men verkrijgen bij het Museum voor Fotografie, Waalse Kaai 47, 2000 Antwerperen. tel. 03/216 22.11.